Op het terrein van Steck staat vanaf volgende week een grote, ronde, witte tent. Daarbinnen: een landschap van bijna tien ton klei en vijfhonderd liter water. Het is het decor van ‘Klei’, de nieuwe voorstelling van het Utrechtse theatergezelschap Schweigman&. Wij kregen alvast een tipje van de (klei) sluier van maker Boukje Schweigman. “Soms geef je je over aan de klei, soms ga je er tegenin.”
Schweigman& maakt voorstellingen die je niet zomaar vergeet. Er is geen gesproken tekst en geen verhaal in de traditionele zin, maar een totaalervaring waarbij het lichaam het vertrekpunt is. “We zitten op de grens van theater en dans,” vertelt Boukje. “Het gaat echt over de beleving van de mens en het lichaam. Hoe beleeft die de wereld om zich heen?” Voor ‘Klei’ werkt ze samen met beeldend kunstenaar Zoro Feigl en geluidskunstenaar Gemma Luz Bosch. Tijdens de voorstelling gaan drie spelers en twee muzikanten de confrontatie aan met klei als materiaal. “Ze worden uiteindelijk zelf klei. Er is zoveel ruis in deze tijd, waar zijn we allemaal mee bezig? We zijn gewoon mensen op aarde. Je wordt geboren in een lichaam. Ik voelde de behoefte om helemaal terug te gaan naar die essentie, en klei is waanzinnig daarvoor.” Het maakproces begon anderhalf jaar geleden met een eerste proef in het EKWC, een keramisch onderzoekscentrum in Brabant. “Ik weet nu ineens alles over klei. Het is zwaar, traag, weerbarstig. Maar ook dragend en vol potentie. Je kan het niet afdingen. Het onthaast je. Er zit een veld van zindering in, van groeikracht. Soms geef je je over aan de klei, soms ga je er tegenin. De strijd die de spelers leveren, herken je als mens. Omdat het zo’n basaal materiaal is, zit er zoveel associatie in.”
Een landschap dat leeft
Het kleilandschap in de voorstelling is geen decor op de achtergrond. Het ademt, beweegt en reageert. “Zoro laat het kleilandschap trillen, vollopen, bulderen. Je kan bijna de spatters op je gezicht voelen als je ernaar kijkt.” Het geluid is even wezenlijk als het beeld. Geluidskunstenaar Gemma Luz Bosch doet al jaren onderzoek naar de klanken van klei en maakte speciaal voor deze voorstelling keramische instrumenten. “De gebakken klei maakt hoge geluiden, gecombineerd met het geluid van water. Het wordt bespeeld door slagwerkers van HIIIT. De klanken komen volledig voort uit het materiaal zelf.”
De rivierklei is afkomstig van de Maas uit gebieden die worden uitgegraven. “Als we klaar zijn met spelen, wordt de klei gebruikt voor dakpannen. Een duurzame oplossing dus.” Maar het werken met tien ton klei brengt ook uitdagingen mee. “Klei droogt uit. We hebben daarom ook een kleimeester nodig. Het moet worden omgespit en we moeten aan klimaatbeheersing doen. Het is veel ingewikkelder dan we dachten. Maar dat is ook precies wat ik mooi vind aan dit werk: het onmogelijke mogelijk maken.”
Voor de nieuwsgierige mens
Dat de voorstelling niet gewoon in het theater plaatsvindt, is geen toeval. Boukje zocht bewust naar een plek die iets met je doet, nog voordat je binnen bent. “Ik wilde de stedelijke mens in contact brengen met iets natuurlijks. Steck ligt aan de rand van de stad, vlakbij de snelweg en het groen. Een soort grappige, groene oase. Je ontdekt een plekje in de stad dat je misschien nog niet kende. Dat vind ik prachtig. En aan het begin van het maakproces heb ik gezegd: Als we de klei trouw willen zijn, kan deze voorstelling niet in het theater.” Voor wie is deze voorstelling? “Je moet geen musical verwachten. Maar het is een voorstelling voor iedereen, in ieder geval voor de nieuwsgierige mens. Dit vind je niet zomaar op de bank, voor de tv of in het theater.” Ze grinnikt. “Willen we niet allemaal dat soort driedimensionale ervaringen meemaken?”
KLEI
9 mei t/m 27 juni nop het terrein van Steck
Schweigman.org
@schweigman_
Tekst: Kylie Fletcher
Fotografie: Schweigman&/ Maarten Mooijman (portret)
