Patricia (38) spreekt kalm en helder, maar achter elke zin schemert een wereld die de meeste mensen nooit zullen kennen. Ze is een van de deelnemers van de Voiz Academie, een initiatief van de Tussenvoorziening, dat mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt helpt nieuwe stappen te zetten. Niet met een strak programma of harde deadlines, maar op eigen tempo, in een veilige omgeving en met echte aandacht.
Patricia (38) spreekt kalm en helder, maar achter elke zin schemert een wereld die de meeste mensen nooit zullen kennen. Ze is een van de deelnemers van de Voiz Academie, een initiatief van de Tussenvoorziening, dat mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt helpt nieuwe stappen te zetten. Niet met een strak programma of harde deadlines, maar op eigen tempo, in een veilige omgeving en met echte aandacht.
Patricia groeide op in Angola, vluchtte als klein meisje met haar ouders via Portugal naar Nederland, verloor haar vaste grond onder de voeten en belandde uiteindelijk in de opvang. Aan tafel bij een van de locaties van de Voiz Academie vertelt ze haar verhaal nu zonder schaamte. In Afrikaanse culturen is het een taboe om openlijk over drugs of trauma’s te praten. Het is makkelijker om te zeggen ‘ga naar de kerk’. Daarom vindt ze, als Afrikaanse vrouw die is opgegroeid in Nederland, het belangrijk om juist open te zijn hierover. Patricia woonde jarenlang in begeleide woonvormen van de Tussenvoorziening, een organisatie die in Utrecht mensen opvangt die nergens anders terechtkunnen. Vier kinderen, een verleden vol trauma en misbruik en een verslaving die haar langzaam van zichzelf vervreemdde: dat is wat Patricia meedraagt. “Ik kende cocaïne van films. Het begon onschuldig op feestjes. Maar het gebruik ervan liet me vergeten wat ik had meegemaakt. Het liet me vergeten dat ik me naar, verdrietig en vies voelde.”
Haar begeleiders bij de Tussenvoorziening merkten na verloop van tijd dat het misging. De verslaving bracht oude trauma’s naar boven en Patricia veranderde in iemand die ze zelf niet meer herkende. Ze loog, negeerde haar omgeving, had woede-uitbarstingen en bouwde een muur om zich heen. “Je kon gewoon niet binnenkomen bij mij.” Via haar begeleiders hoorde ze over de Voiz Academie. Interesse was er aanvankelijk nauwelijks. “Dat was mijn verslaving; het leven interesseerde me allemaal niet heel veel.” Maar ze ging toch. “Toen een docent tijdens een van de eerste lessen in het voortraject begon over het hebben van een rugzakje, klikte er iets. Hij legde uit hoe alles wat je meedraagt uit het verleden jouw dagelijks leven kleurt. Ik zag mijn rugzak voor me. Hij zat overvol. Met allemaal verschillende dingen: verslaving, misbruik, trauma. En toen begreep ik pas hoe zwaar mijn rugzak was.”
Voiz Academie
De Voiz Academie is een initiatief van de Tussenvoorziening voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door dakloosheid, armoede, verslaving of psychische problemen. Deelnemers werken in een veilige omgeving stap voor stap richting leren, vrijwilligerswerk of betaald werk. Marleen Busscher is teamcoördinator bij team participatie, waar de Voiz Academie valt. Ze legt uit hoe het programma in elkaar zit. “De Voiz Academie bestaat uit twee verschillende onderdelen: een voortraject en een tweejarige mbo-2-opleiding medewerker facilitaire dienstverlening. Het voortraject bestaat uit cursusmodules die gericht zijn op talentontwikkeling, leefkracht en het voorbereiden op werken en leren. Naast het volgen van de cursus doen studenten vrijwilligerswerk. De mbo-2-opleiding tot medewerker facilitaire dienstverlening staat open voor studenten van het voortraject én voor zij-instromers met een ‘rugzak’. Die opleiding wordt gegeven door vakdocenten van het ROC Midden-Nederland, maar dan bij ons in het gebouw aan de Groeneweg in Utrecht. De docenten draaien al vier jaar mee en zijn echt betrokken bij deze doelgroep. Dat is bijzonder: maatwerk zoals dit vind je niet bij een reguliere opleiding.”
De overstap naar regulier onderwijs is voor veel studenten te groot. Te veel prikkels, te weinig ondersteuning en te weinig begrip voor wat iemand meebrengt. Binnen de Voiz Academie is er ruimte voor extra begeleiding als dat nodig is en de klassen zijn klein. Iedereen in de groep heeft zijn of haar eigen rugzak. Dat schept een band. Wat opvalt: voor de doelgroep van de Voiz Academie vormt de betaling van cursusgeld vaak een onoverkomelijke drempel in de wens voor persoonlijke ontwikkeling. Zowel het voortraject, als de mbo-2-opleiding worden daarom volledig bekostigd voor de student.
een rugzak vol verhalen
Eerste dag
Patricia herinnert zich haar eerste dag bij de Voiz Academie nog goed. Ze wist niet wat ze moest verwachten, maar zodra de lessen begonnen, raakten ze haar diep. Voor haar was het een openbaring om ook anderen te horen praten over struggles die voor haar maar al te herkenbaar waren. “Ik hoorde vergelijkbare verhalen. Dingen die ik altijd verstopt had. En daarbij kregen we van docenten uitleg over problematiek. Ik wist niet wat ik hoorde. Ik had nooit zulke uitleg gekregen.” De confrontatie met haar trauma’s was heftig. Thuis kreeg ze een paniekaanval. “Alles kwam te dichtbij. Ik was niet meer de enige die met trauma’s liep. Als je die verhalen hoort, moet je er ook tegen kunnen.” In overleg met de begeleiders besloot ze het rustiger aan te doen. De opleiding tot ervaringsdeskundige waar ze naartoe wilde, was nog een stap te ver. “Ik moest eerst bouwen. Eerst herstellen.”
Vallen, opstaan en clean blijven
Tussen haar eerste stappen bij de Voiz Academie en nu liggen twee opnames bij klinieken, talloze gesprekken en meer dan een jaar clean zijn. De kliniek ‘De Hoop’ in Dordrecht, een christelijke instelling, gaf haar de structuur en de ruimte om echt te stoppen met het gebruiken. Het geloof speelde daarin een rol, net als de begeleiders die weigerden haar los te laten. Babette, een ervaringsdeskundige bij de Tussenvoorziening, was een van de mensen die bleef bellen. Ook als Patricia niet opnam. “Ze wilde iets in mij naar boven halen waarvan ze wist dat ik het in me had. Hell no dat ik mijn kinderen niet meer zou mogen zien. Of dat ze bij mij weggehaald zouden worden. Voor mijn kinderen wilde ik stoppen met gebruiken en doorgaan met leven. En ik haalde ineens veel meer kracht uit mezelf, kracht die ik niet kende.” Ook de gezinsbegeleider van de Tussenvoorziening die Patricia in die zwaarste periode bijstond, liet zich niet wegjagen. Ze bracht haar naar de Jellinek-kliniek en was er ook voor haar kinderen. “Het is ook echt de begeleider die je hebt. Zij liet zich niet wegjagen, hoe groot mijn mond ook was tegen haar. Praten helpt. Je kan je ei kwijt en hoeft niet met al je problemen naar bed. Door dingen te delen gaat het malen niet weg, maar het wordt wel minder.”
Diploma als mijlpaal
Na het voltooien van het voortraject bij de Voiz Academie ontving Patricia een certificaat van deelname. Voor buitenstaanders misschien een bescheiden prestatie, maar voor haar was het een keerpunt. “Mezelf aankleden was nog niet zo heel lang geleden al moeilijk. Ik wilde niks aan mezelf doen. Maar ik moest naar het voortraject en als je niet kwam, werd je gebeld. Dat certificaat is daarom belangrijker dan elk diploma dat ik ooit heb gehaald.” Nu volgt ze de mbo-2-opleiding medewerker facilitaire dienstverlening bij de Voiz Academie, gegeven binnen de vertrouwde omgeving van de Tussenvoorziening. Hiervoor loopt ze stage bij het Ubuntuhuis aan de Vleutenseweg, een plek voor mensen die te maken hebben met dakloosheid, armoede, sociaal isolement of een leven zonder geldige verblijfsvergunning. Ze vertaalt Spaans naar Nederlands, beheert de tuin, maakt koffie en zorgt voor een huiskamergevoel. Een echte gastvrouw. “Mijn baas zegt heel blij te zijn, omdat de communicatie met de bezoekers nu veel beter gaat.”
Stap voor stap
Het doel is helder: na haar mbo-2-diploma wil Patricia de opleiding tot ervaringsdeskundige doen op mbo-4-niveau. Ondanks een eerder behaald mbo-diploma was de overstap van het voortraject naar niveau 4 iets te groot; ze heeft de afgelopen 10 jaar immers niet gewerkt of een opleiding genoten. Marleen herkent dit patroon bij meer studenten. “De overgang van niks naar werken en/of leren is vaak te groot. Met de Voiz Academie kom je er stap voor stap. Een aantal studenten wil uiteindelijk graag een mbo-4-diploma halen en de Voiz Academie biedt ook daar een opstap voor. Twee jaar lijkt dan een lange tijd, maar is voor onze doelgroep precies goed.” Patricia wil uiteindelijk werken in de GGZ of in een verslavingskliniek. Niet ondanks wat ze heeft meegemaakt, maar dankzij. “Ik wil moeders in de verslaving helpen. Ik kan er nu zo over praten, want de schaamte is weg. Jouw verslaving wil dat je je verstopt. Maar dat doe ik niet meer. Nee, ik ben nu open over wat mijn probleem was. Misschien kan ik er anderen mee helpen. Ik ga mij in juni verloven met mijn partner. Mijn vier kinderen wonen allemaal bij mij. Ik heb nu mijn eigen woning in De Meern, in de buurt van mijn ouders. De woning staat op mijn eigen naam. En elke ochtend sta ik op met kracht. Zonder de Tussenvoorziening zou ik nu op straat leven, denk ik. En waarschijnlijk verslaafd zijn aan iets veel sterkers. Iedereen heeft een beetje geholpen. Maar uiteindelijk moet je het zelf doen. Ik ben er nog niet. Maar ik ben wel onderweg.”
Over de Tussenvoorziening
De Tussenvoorziening is een Utrechtse organisatie die (crisis)opvang, begeleiding, (langdurige) ondersteuning, activering, participatie en wonen biedt aan mensen in kwetsbare situaties. Denk aan mensen die dakloos zijn, kampen met psychische problemen, verslaving of armoede en die zonder steun tussen wal en schip vallen. Het doel is altijd herstel en zelfredzaamheid: mensen helpen om uiteindelijk op eigen benen te staan, met een eigen woning en een plek in de samenleving. De Voiz Academie is een samenwerking van de Tussenvoorziening en (maatschappelijke) partners. Al vier jaar biedt deze academie een toegankelijk leer- en werktraject voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het voortraject en de mbo-2-opleiding Facilitair Dienstverlener zijn voor deelnemers volledig kosteloos. Maar de daadwerkelijke kosten per deelnemer liggen tussen de 1300,- en 3500,- euro per jaar. Een groot deel daarvan gaat naar de intensieve begeleiding: de nabellende begeleiders, de gesprekken, de aandacht. Precies wat voor mensen zoals Patricia het verschil maakt. De Voiz Academie wordt mede mogelijk gemaakt door maatschappelijke én commerciële partners a.s.r. en de Rabobank. Daarnaast geven professionals, waaronder een aantal zzp’ers, op vrijwillige basis training in het voortraject. Door die samenwerking komen trainers in aanraking met de doelgroep en andersom. Een bijzondere uitwisseling tussen twee werelden die elkaar anders zelden ontmoeten.
De financiering van dit programma staat onder druk door krapper wordende gemeentelijke budgetten. De Tussenvoorziening is daarom altijd op zoek naar sponsoren en vrijwillige trainers. Wil jij bijdragen? Dat kan op twee manieren: door een training te verzorgen in het voortraject of door een student te sponsoren zodat de Voiz Academie toegankelijk blijft voor wie het het hardst nodig heeft. Kijk voor meer informatie op tussenvoorziening.nl
Tekst: Kylie Fletcher
Fotografie: Marike van Pagée
